Tanı
İdrar kaçırmanın değerlendirilmesi ve tanısı
Doktorunuzun, idrar kaçırmanın hangi tipte olduğunu ve buna neyin neden olduğunu bulması gerekir. Bu en iyi tedaviyi bulmaya yardımcı olur. Durumunuzu daha iyi anlamak için doktorunuzun uygulayabileceği bazı testler şunlardır:
Doktorunuzun, idrar kaçırmanın hangi tipte olduğunu ve buna neyin neden olduğunu bulması gerekir. Bu en iyi tedaviyi bulmaya yardımcı olur. Durumunuzu daha iyi anlamak için doktorunuzun uygulayabileceği bazı testler şunlardır:
- Tam bir medikal öykü
- Fizik muayene
- Hasta sorgulamaları
- Mesane günlüğü
- İdrar testi
- İşeme sonrası kalan idrarın ölçümü
- Ped testi
Tanınızın herhangi bir nedenle tam olarak konulamadığı durumlarda doktorunuz ürodinamik değerlendirme, üroflovmetri testi, daha invazif ürodinamik test, sistoskopi veya görüntüleme önerebilir.
Tıbbi özgeçmiş
Doktorunuz, sizde hangi tip idrar kaçırma olduğunu anlamak için tıbbı özgeçmişinizi sorgulayacaktır. Tıbbi özgeçmişiniz kapsamında doktorunuz başka hangi rahatsızlıklarınızın olduğunu veya hangi ilaçları aldığınızı öğrenmek isteyecektir. Çünkü özgeçmişiniz ve aldığınız tedaviler idrar kaçırmanızla ilişkili olabilir, semptomlarınızı etkileyebilir.
Doktorunuz aşağıdaki soruları size yöneltebilir:
Tıbbi özgeçmiş
Doktorunuz, sizde hangi tip idrar kaçırma olduğunu anlamak için tıbbı özgeçmişinizi sorgulayacaktır. Tıbbi özgeçmişiniz kapsamında doktorunuz başka hangi rahatsızlıklarınızın olduğunu veya hangi ilaçları aldığınızı öğrenmek isteyecektir. Çünkü özgeçmişiniz ve aldığınız tedaviler idrar kaçırmanızla ilişkili olabilir, semptomlarınızı etkileyebilir.
Doktorunuz aşağıdaki soruları size yöneltebilir:
- Aldığınız ilaçlar
- Sigara içiyor musunuz?
- Ne zaman, ne kadar sıvı alıyorsunuz?
- Kahve ve alkol tüketiminiz ne kadar?
- Daha önceden ameliyat oldunuz mu?
- Dışkılama ile ilgili bir sorununuz var mı?
- Hiç gebe kaldınız mı?
- Menopoza girdiniz mi?
Doktorunuz idrar kaçırmanızın günlük hayat kalitenizi ne kadar etkilediğini sorabilir. Örneğin:
- Ne sıklıkta tuvalete gidersiniz?
- Ne sıklıkta idrar kaçırırsınız?
- Gülerken, öksürürken veya hapşırırken idrar kaçırır mısınız?
- Gece idrar yapmak için uyanır mısınız?
- Tuvaletiniz geldiği zaman tuvalete yetişmek için aceleyle mi gidersiniz?
- İdrar yaptıktan sonra idrar torbanızın boşalmadığını hisseder misiniz?
Doktorunuz sizin cinsel yaşantınızla ilgili ve tedavi almak isteyip istemediğinizle ilgili soru sorabilir.
Fizik muayene
Doktorunuz mesanenizin büyüyüp büyümediğini anlamak için sizin karnınıza fizik muayene yapabilir. Mesaneniz dolu olduğunda doktorunuz stres tipi idrar kaçırma (SUI) olup olmadığını görmek için öksürmenizi isteyecektir. Ayrıca doktorunuz sizin pelvik taban kaslarınızın nasıl çalıştığını anlaması için erkeklerde rektumdan muayene, kadınlarda ise jinekolojik muayene yapması gerekebilecektir.
Hasta sorgulama formları
Doktorunuz, idrar kaçırmanızın hayatınızı ne kadar etkilediğini ve semptomlarınızı anlamak için sizden bir form doldurmanızı isteyecektir. Ayrıca bu formlar tedavi sürecinde de kullanılacak ve semptomlarınızın düzelip düzelmediği konusunda yardımcı olacaktır.
İşeme günlüğü
Doktorunuz sizden birkaç gün için bir işeme günlüğü doldurmanızı isteyecektir. Bu günlükte bir gün boyunca ne kadar sıvı aldığınız, ne sıklıkta tuvalete gittiğiniz ve ne kadar idrar yaptığınız kaydedilecektir. İşeme günlüğü oldukça önemli olup bu günlük, doktorunuzun semptomlarınızı daha iyi bir şekilde anlamasına yardımcı olacaktır.
İdrar analizi
İdrarınızın az bir miktarını idrar analizi için vermeniz gerekecektir. İdrar tahlili, idrar yolu enfeksiyonunuzun olup olmadığı konusunda bilgi verecektir.
Kalıntı idrar tayini
İdrar yaptıktan sonra idrar torbasında kalan idrar, artık idrar miktarıdır. İşeme sonrası kalıntı idrar (PVR) olarak da adlandırılır. Bir kateter yardımı ile veya ultrasonografi ile ölçülebilir. Kalıntı, idrar kaçırmayı kötüleştirebilir veya idrar yolu enfeksiyonu gibi başka bir ürolojik sorunun belirtisi olabilir. Kalıntı idrar ölçümü, idrar kaçırmanızın nedenini anlamada doktorunuza yardımcı olabilir.
Ped testi
Ped testi sırasında doktorunuz sizden sıvı emici bir ped kullanmanızı isteyecektir. Genellikte bu test 1 – 24 saat arasında sürer. Pedin emdiği idrar miktarını tartmanız istenecektir. Doktorunuz bu testin detaylarını size anlatacaktır. Ped testini yapmak her zaman çok kolay değildir ve tümüyle doktorunuzla işbirliği içinde yapılmalıdır.
Ürodinamik değerlendirme
Ürodinamik inceleme idrar yapma döngünüz hakkında ve idrar torbanızın nasıl kasıldığı hakkında daha fazla bilgi elde etmek için yapılan bir testtir. Idrar kaçırma rutini değerlendirmesi sırasında genellikle yapılmaz.
Üroflovmetri
Üroflovmetri elektronik olarak idrar akım hızını ölçen basit bir incelemedir. Hastanelerde veya muayenehanelerde kolaylıkla uygulanabilen bir testtir. Üroflovmetrik incelemede idrarınızı üroflovmetri aletinin haznesine yapmanız gerekir Bu test idrar torbanızın çıkışında bir tıkanıklık olup olmadığı konusunda doktorunuza bilgi verecektir.
İnvaziv ürodinamik testler
Eğer idrar kaçırmanız için cerrahi tedavi yapılacaksa veya bu cerrahi size uygulanan ilk cerrahi işlem değilse invaziv ürodinamik inceleme yapılabilir. Ürodinamik inceleme ayrıca tanınız kesin değilse de uygulanabilir.
İnvaziv ürodinamik inceleme sırasında doktorunuz veya hemşire, idrar yolunuza ve makata, karın içi ve idrar torbası basıncını ölçmek için birer kateter yerleştirirler. İnvaziv ürodinami sırasında idrar yoluna yerleştirilen kateterden yavaşça sıvı gönderilerek idrar torbasının doğal olarak dolmasına benzer bir durum oluşturulur. İdrar torbanız dolduğunda idrarınızı üroflovmetriye yaparsınız. Bu testlerin tümüne dolum ve boşaltım sistometrisi denilir.
Kateterlerin bağlı bulunduğu ekranda test sonuçlarınız görülecektir. Bazı durumlarda kateterler çıkartılmadan daha kesin tanıkonulabilmesi için ikinci bir test yapılması gerekebilmektedir.
Sistoskopi
Bu testte doktorunuz küçük bir kamera aracılığıyla idrar yolunuza ve idrar torbanıza bakabilir. Bu test idrarda kanama gibi başka semptomlar olduğu zaman gereklidir. Ürodinamik incelemeye benzer biçimde tanıdan şüphe edilmesi halinde yapılabilir.
Görüntüleme
Doktorunuz veya hemşireniz ultrasonografi aracılığıyla idrar yollarınızı inceleyebilir. Bu teknikte yüksek frekanslı sesler vasıtasıyla idrar torbanız veya idrar yollarınızın diğer bölgeleri görülebilir. İdrar yollarının görüntülenmesi idrar kaçırmanın başlangıç testleri arasında yer almamaktadır.
İdrar kaçırmanın kişisel yönetimi
İdrar kaçırmanın birçok tedavi yöntemi vardır. Eğer semptomlar sizi etkiliyorsa aile doktorunuzla, pratisyen hekiminizle veya üroloğunuzla görüşmeniz iyi olacaktır.
Herkesi tedavi eden tek bir yöntem yoktur. Sizin idrar kaçırmanızla ilgili olarak aldığınız önlemler kaçırma sorununuzu ciddi şekilde düzeltebilir ve daha iyi bir hayat kalitesi sağlayabilir. Bu tedbirler hayat tarzı değişiklikleri, mesane ve pelvik taban kas egzersizleridir. Ameliyat ve ilaç tedavileri gibi yöntemler, bu yöntemler işe yaramadığında uygulanabilir.
Hayat tarzı değişiklikleri
Günlük diyetinizin idrar kaçırmanız üzerinde etkisi olabilir. Diyetteki değişiklikler idrar kaçırma sorununu bir parça düzeltebilir. Gün boyunca çok az veya çok fazla sıvı tüketmek idrar kaçırmanızı etkileyebilir. Doktorunuzla günlük ne kadar sıvı almanız gerektiği konusunda konuşmalısınız. Az sıvı alarak daha az idrar kaçırma uygulaması oldukça basit bir çözümdür. Buna rağmen bazen sıvı azaltılması sizin için tehlikeli olabilir. Çünkü sıvı alımının azaltılması vücudun sıvısız kalmasını, idrar yolu enfeksiyonunu, idrar yolu taşlarını ve kabızlığı beraberinde getirebilir.
Kafein, alkol ve yumuşak içecekler idrar kaçırmaya neden olmaz, fakat bazı kişilerde sıkışma hissini ve sık idrara gitmeyi artırır. Bu tür içeceklerden kaçınmanız sizin durumunuzu bir miktar düzeltebilir.
Belli bazı gıdalar mesanede tahriş yapabilir. En sık karşılaşılanlar arasında; acı-baharatlı yiyecekler, limon ve ağır kokulu peynirlerin olduğu görülmektedir. İdrar kaçırmanızı daha da kötüleştirdiğini düşündüğünüz içeceklerden kaçınmanız size yardımcı olacaktır.
Kabızlık ve aşırı kilo alımının idrar kaçırma ile bağlantısı bulunmaktadır. Sağlıklı bir kiloya ve düzenli barsak alışkanlıklarına sahip olmak oldukça önemlidir. Kilo verdiğiniz takdirde bazı semptomlarınızda düzelme olduğunu görebilirsiniz.
Mesane eğitimi
Doktorunuz size mesane eğitimi yapmanızı önerebilir. Mesane eğitiminin ilk aşaması bir işeme günlüğü tutulmasıdır. Bu günlükte ne kadar sıvı içtiğiniz, ne sıklıkta idrar yaptığınız ve ne kadar idrar miktarınız olduğu kaydedilir.
Bu bilgiler ışığında doktorunuz size idrar yapma sıklığınız konusunda önerilerde bulunacak ve sizden bunlara uymanızı isteyecektir. Eğer mesane eğitimi başarılı olmuşsa mesaneniz daha fazla idrarı depolayabilecektir.
Pelvik taban kas egzersizleri
Pelvik taban kasları idrar torbanızı ve barsaklarınızı destekler. Bu kaslar yaşla, hastalıkla veya hormonal değişikliklerle birlikte zayıflayabilir. Zayıf pelvik taban kasları ise idrar kaçırmaya neden olabilir. Ayrıca kadınlarda gebelik ve doğum, pelvik taban kaslarını zayıflatabilir. Erkeklerde ise prostat ameliyatları özellikle prostat kanseri ameliyatları ve bilhassa radikal prostatektomi pelvik taban kaslarını zayıflatabilir.
Pelvik taban kas egzersizleri ve bu egzersizler için dizayn edilmiş programlar idrar kaçırmayı düzeltebilir. Bu egzersizleri denemeden önce mutlaka doktorunuza danışın.
Pelvik taban kas egzersizleri için genel direktifler
Bu egzersiz genel pelvik taban kas egzersizi direktifleridir. Doktorunuzla size uygun program için konuşun.
Her zaman bu egzersizi idrar yaptıktan sonra uygulayın.
Fizik muayene
Doktorunuz mesanenizin büyüyüp büyümediğini anlamak için sizin karnınıza fizik muayene yapabilir. Mesaneniz dolu olduğunda doktorunuz stres tipi idrar kaçırma (SUI) olup olmadığını görmek için öksürmenizi isteyecektir. Ayrıca doktorunuz sizin pelvik taban kaslarınızın nasıl çalıştığını anlaması için erkeklerde rektumdan muayene, kadınlarda ise jinekolojik muayene yapması gerekebilecektir.
Hasta sorgulama formları
Doktorunuz, idrar kaçırmanızın hayatınızı ne kadar etkilediğini ve semptomlarınızı anlamak için sizden bir form doldurmanızı isteyecektir. Ayrıca bu formlar tedavi sürecinde de kullanılacak ve semptomlarınızın düzelip düzelmediği konusunda yardımcı olacaktır.
İşeme günlüğü
Doktorunuz sizden birkaç gün için bir işeme günlüğü doldurmanızı isteyecektir. Bu günlükte bir gün boyunca ne kadar sıvı aldığınız, ne sıklıkta tuvalete gittiğiniz ve ne kadar idrar yaptığınız kaydedilecektir. İşeme günlüğü oldukça önemli olup bu günlük, doktorunuzun semptomlarınızı daha iyi bir şekilde anlamasına yardımcı olacaktır.
İdrar analizi
İdrarınızın az bir miktarını idrar analizi için vermeniz gerekecektir. İdrar tahlili, idrar yolu enfeksiyonunuzun olup olmadığı konusunda bilgi verecektir.
Kalıntı idrar tayini
İdrar yaptıktan sonra idrar torbasında kalan idrar, artık idrar miktarıdır. İşeme sonrası kalıntı idrar (PVR) olarak da adlandırılır. Bir kateter yardımı ile veya ultrasonografi ile ölçülebilir. Kalıntı, idrar kaçırmayı kötüleştirebilir veya idrar yolu enfeksiyonu gibi başka bir ürolojik sorunun belirtisi olabilir. Kalıntı idrar ölçümü, idrar kaçırmanızın nedenini anlamada doktorunuza yardımcı olabilir.
Ped testi
Ped testi sırasında doktorunuz sizden sıvı emici bir ped kullanmanızı isteyecektir. Genellikte bu test 1 – 24 saat arasında sürer. Pedin emdiği idrar miktarını tartmanız istenecektir. Doktorunuz bu testin detaylarını size anlatacaktır. Ped testini yapmak her zaman çok kolay değildir ve tümüyle doktorunuzla işbirliği içinde yapılmalıdır.
Ürodinamik değerlendirme
Ürodinamik inceleme idrar yapma döngünüz hakkında ve idrar torbanızın nasıl kasıldığı hakkında daha fazla bilgi elde etmek için yapılan bir testtir. Idrar kaçırma rutini değerlendirmesi sırasında genellikle yapılmaz.
Üroflovmetri
Üroflovmetri elektronik olarak idrar akım hızını ölçen basit bir incelemedir. Hastanelerde veya muayenehanelerde kolaylıkla uygulanabilen bir testtir. Üroflovmetrik incelemede idrarınızı üroflovmetri aletinin haznesine yapmanız gerekir Bu test idrar torbanızın çıkışında bir tıkanıklık olup olmadığı konusunda doktorunuza bilgi verecektir.
İnvaziv ürodinamik testler
Eğer idrar kaçırmanız için cerrahi tedavi yapılacaksa veya bu cerrahi size uygulanan ilk cerrahi işlem değilse invaziv ürodinamik inceleme yapılabilir. Ürodinamik inceleme ayrıca tanınız kesin değilse de uygulanabilir.
İnvaziv ürodinamik inceleme sırasında doktorunuz veya hemşire, idrar yolunuza ve makata, karın içi ve idrar torbası basıncını ölçmek için birer kateter yerleştirirler. İnvaziv ürodinami sırasında idrar yoluna yerleştirilen kateterden yavaşça sıvı gönderilerek idrar torbasının doğal olarak dolmasına benzer bir durum oluşturulur. İdrar torbanız dolduğunda idrarınızı üroflovmetriye yaparsınız. Bu testlerin tümüne dolum ve boşaltım sistometrisi denilir.
Kateterlerin bağlı bulunduğu ekranda test sonuçlarınız görülecektir. Bazı durumlarda kateterler çıkartılmadan daha kesin tanıkonulabilmesi için ikinci bir test yapılması gerekebilmektedir.
Sistoskopi
Bu testte doktorunuz küçük bir kamera aracılığıyla idrar yolunuza ve idrar torbanıza bakabilir. Bu test idrarda kanama gibi başka semptomlar olduğu zaman gereklidir. Ürodinamik incelemeye benzer biçimde tanıdan şüphe edilmesi halinde yapılabilir.
Görüntüleme
Doktorunuz veya hemşireniz ultrasonografi aracılığıyla idrar yollarınızı inceleyebilir. Bu teknikte yüksek frekanslı sesler vasıtasıyla idrar torbanız veya idrar yollarınızın diğer bölgeleri görülebilir. İdrar yollarının görüntülenmesi idrar kaçırmanın başlangıç testleri arasında yer almamaktadır.
İdrar kaçırmanın kişisel yönetimi
İdrar kaçırmanın birçok tedavi yöntemi vardır. Eğer semptomlar sizi etkiliyorsa aile doktorunuzla, pratisyen hekiminizle veya üroloğunuzla görüşmeniz iyi olacaktır.
Herkesi tedavi eden tek bir yöntem yoktur. Sizin idrar kaçırmanızla ilgili olarak aldığınız önlemler kaçırma sorununuzu ciddi şekilde düzeltebilir ve daha iyi bir hayat kalitesi sağlayabilir. Bu tedbirler hayat tarzı değişiklikleri, mesane ve pelvik taban kas egzersizleridir. Ameliyat ve ilaç tedavileri gibi yöntemler, bu yöntemler işe yaramadığında uygulanabilir.
Hayat tarzı değişiklikleri
Günlük diyetinizin idrar kaçırmanız üzerinde etkisi olabilir. Diyetteki değişiklikler idrar kaçırma sorununu bir parça düzeltebilir. Gün boyunca çok az veya çok fazla sıvı tüketmek idrar kaçırmanızı etkileyebilir. Doktorunuzla günlük ne kadar sıvı almanız gerektiği konusunda konuşmalısınız. Az sıvı alarak daha az idrar kaçırma uygulaması oldukça basit bir çözümdür. Buna rağmen bazen sıvı azaltılması sizin için tehlikeli olabilir. Çünkü sıvı alımının azaltılması vücudun sıvısız kalmasını, idrar yolu enfeksiyonunu, idrar yolu taşlarını ve kabızlığı beraberinde getirebilir.
Kafein, alkol ve yumuşak içecekler idrar kaçırmaya neden olmaz, fakat bazı kişilerde sıkışma hissini ve sık idrara gitmeyi artırır. Bu tür içeceklerden kaçınmanız sizin durumunuzu bir miktar düzeltebilir.
Belli bazı gıdalar mesanede tahriş yapabilir. En sık karşılaşılanlar arasında; acı-baharatlı yiyecekler, limon ve ağır kokulu peynirlerin olduğu görülmektedir. İdrar kaçırmanızı daha da kötüleştirdiğini düşündüğünüz içeceklerden kaçınmanız size yardımcı olacaktır.
Kabızlık ve aşırı kilo alımının idrar kaçırma ile bağlantısı bulunmaktadır. Sağlıklı bir kiloya ve düzenli barsak alışkanlıklarına sahip olmak oldukça önemlidir. Kilo verdiğiniz takdirde bazı semptomlarınızda düzelme olduğunu görebilirsiniz.
Mesane eğitimi
Doktorunuz size mesane eğitimi yapmanızı önerebilir. Mesane eğitiminin ilk aşaması bir işeme günlüğü tutulmasıdır. Bu günlükte ne kadar sıvı içtiğiniz, ne sıklıkta idrar yaptığınız ve ne kadar idrar miktarınız olduğu kaydedilir.
Bu bilgiler ışığında doktorunuz size idrar yapma sıklığınız konusunda önerilerde bulunacak ve sizden bunlara uymanızı isteyecektir. Eğer mesane eğitimi başarılı olmuşsa mesaneniz daha fazla idrarı depolayabilecektir.
Pelvik taban kas egzersizleri
Pelvik taban kasları idrar torbanızı ve barsaklarınızı destekler. Bu kaslar yaşla, hastalıkla veya hormonal değişikliklerle birlikte zayıflayabilir. Zayıf pelvik taban kasları ise idrar kaçırmaya neden olabilir. Ayrıca kadınlarda gebelik ve doğum, pelvik taban kaslarını zayıflatabilir. Erkeklerde ise prostat ameliyatları özellikle prostat kanseri ameliyatları ve bilhassa radikal prostatektomi pelvik taban kaslarını zayıflatabilir.
Pelvik taban kas egzersizleri ve bu egzersizler için dizayn edilmiş programlar idrar kaçırmayı düzeltebilir. Bu egzersizleri denemeden önce mutlaka doktorunuza danışın.
Pelvik taban kas egzersizleri için genel direktifler
Bu egzersiz genel pelvik taban kas egzersizi direktifleridir. Doktorunuzla size uygun program için konuşun.
Her zaman bu egzersizi idrar yaptıktan sonra uygulayın.
- Öncelikle rahat bir pozisyon alın. Bu pozisyon çömelmiş, oturur veya ayakta bir pozisyon olabilir.
- İdrarınızı tutar gibi kendinizi sıkın ve gevşetin. Bu egzersizi on defa tekrarlayın.
- Bir sonraki aşamada aynı egzersizi yapın fakat gevşetmeden önce 5 saniye kendinizi kasılı tutun. Bu şekilde 5 saniye tutmanıza uyum sağlamanız birkaç haftanızı alabilir. Pelvik taban kaslarınız bu şekilde daha da kuvvetlenecektir.
Sonraki egzersiz arka pelvik kas tabanını hedef alır.
- Büyük tuvaletinizi tutar gibi kendinizi sıkın ve gevşetin. Bu egzersizi on defaya kadar tekrarlayın.
- Bir sonraki aşamada aynı egzersizi yapın fakat gevşetmeden önce 5 saniye kendinizi kasılı tutun. Bu egzersizi on defaya kadar tekrarlayın.
Bu egzersizler size, her gün tekrarladığınızda faydalı olacaktır. Bu egzersizler kasların güçlenmesi için en az üç ay yapılmalıdır.
Şunu da unutmayın ki bu egzersizleri çok fazla yapmak size zarar verebilir. Her egzersiz serisini bir defada 10 tekrardan fazla yapmayın ve her gün üç seriden fazla egzersiz yapmayın.
Şunu da unutmayın ki bu egzersizleri çok fazla yapmak size zarar verebilir. Her egzersiz serisini bir defada 10 tekrardan fazla yapmayın ve her gün üç seriden fazla egzersiz yapmayın.