Böbrek Taşı
Taş nedir?
Taş; böbrekler ve mesane ve oluşabilen sert, katı bir kütledir. Taşların oluşma nedenleri farklıdır ve farklı biçimlerde tedavi edilir. Böbrekte gelişen taşlar orada kalabileceği gibi üretere de hareket edebilir (Şekil 1).
Böbrek taşları idrarınızdaki mineral veya asit tuzlarının kristalize olmasıyla oluşur. Çoğu taş, idrar yaparken vücudunuzu terk eder. Ancak, bazı durumlarda taşın çıkarılması için tedaviye ihtiyacınız olabilir.
Böbrek ve üreter taşlarının belirtileri
Taş renal kolik olarak adlandırılan oldukça şiddetli bir ağrıya neden olur. Ancak taşın boyutu, şekli, idrar yollarındaki konumu gibi özelliklere bağlı olarak tıbbi belirtilerde, şiddetli ağrı ile ağrısız arasında değişiklik görülebilir.
Şiddetli ağrı ( renal kolik)
Eğer taş, üreterden normal idrar akışını engelliyorsa renal kolik olarak bilinen şiddetli ağrıyı hissedersiniz. Bu, bel ve böğür (her iki yanınızda, kaburgaların alt kısmından kalçaya kadar uzanan alan) bölgenizde hissedilen keskin bir ağrıdır. Eğer taş, böbreğinizde değil de üreterinizde ise ağrıyı kasık ve uyluk bölgenizde hissedebilirsiniz. Erkeklerde yumurtalıklarda da ağrı olabilir (Şekil 2). Renal kolik, idrar yollarında ve üreter duvarında ani basınç artışı sonucu gelişir. Ağrı, dalgalar halinde gelir ve siz vücut pozisyonunuzu değiştirmedikçe azalmaz. Yaşayabileceğiniz en ağrılı durumlardan biri olarak tanımlanır ve doğum sancısına benzetilir.
Renal kolike eşlik eden diğer belirtiler arasında şunlar sayılabilir:
• Bulantı
• Kusma
• Kanlı idrar (pembe renkte görünür)
• Ağrılı idrar yapma
• Ateş
Renal kolik, ağrınızın dindirilmesi için aile hekiminize veya en yakın hastaneye başvurmanızı gerektirecek acil bir durumdur. Yüksek ateşiniz de varsa, acilen tıbbi bir yardım arayışına girmelisiniz.
Dinmeyen ağrı
Üreteri tıkayan taşlar, böğürde tekrarlayan ve dinmeyen ağrılara sebep olabilir. Bu tür ağrı, başka hastalıklara da işaret edebileceği için, böbrek veya üreter taşınızın olup olmadığının anlaşılabilmesi için bir takım tıbbi testler yaptırmanız gerekecektir.
Belirti olmaması
Bazı taşlar hiçbir rahatsızlığa sebep olmazlar. Bu taşlar küçük olup, belirtisiz taşlar olarak isimlendirilir. Böbreğin alt kısmında bulundukları veya üreter duvarına yapışık oldukları için idrar akışını engellemezler. Belirti vermeyen taşlar genellikle diğer şartlarda yapılan röntgen veya benzeri görüntüleme yöntemleri ile saptanır.
Tanı
Görüntüleme teknikleri
Taşınızın yerleştiği yeri saptayabilmek için doktorunuzun iç organlarınızın görüntüsünü alması gerekir. Görüntü oluşturmak için size yüksek frekanslı ses dalgaları kullanan ultrasonografi (ultrason olarak da bilinir) uygulanır. İdrar toplayan sistemlerin genişleyip genişlemediği kontrol edilerek taşın tıkanıklığa neden olup olmadığı görülebilir. Ultrasonun yanısıra idrar yollarının röntgen filmine de ihtiyacınız olabilir. Sık kullanılan başka bir tanı yöntemi de BT taramasıdır (bilgisayarlı tomografi). Taş hastalığı için kontrast madde kullanmadan bilgisayarlı tomografi (NCCT) çekilir. Bu taramayla taşın boyutu, şekli ve kalınlığı açıkça ortaya konulur. Bazı durumlarda doktorunuz BT taraması veya intravenöz ürografi yapmaya karar verebilir. Bu görüntüler, böbreğinizin fonksiyonu ve anatomisi hakkında ek bilgiler verebilir.
Taş analizi ve diğer testler
Renal kolik durumunda, enfeksiyon veya böbrek yetmezliği olup olmadığını görmek için idrar ve kan testleri yapılır. Taşınızın idrarla atılması bekleniyorsa doktorunuz, taşınızın toplanabilmesi için idrarınızı süzmenizi tavsiye edebilir. Doktorunuz sizde ne tür taş bulunduğunu anlamak için analiz yapacaktır. Bu bilgi, önleyici ve tedavi edici en iyi yöntemin seçilmesine yardımcı olduğu için çok önemlidir. Yüksek düzeyde taş oluşum riski taşıyorsanız, metabolik değerlendirme olarak bilinen ek testlerden geçmeniz gerekir. (Bakınız; metabolik Değerlendirme başlığı).
(Kaynak EAU- European Association of Urology)
Böbrek ve üreter taşı oluşma nedenleri
Böbrek taşları idrarınızdaki mineral veya asit tuzlarının kristalize olmasıyla oluşur. Bir kristalleşmeyi sağlayan bileşenlerin taş haline dönmesi için idrardaki konsantrasyonunun en az 11 kat artması gerekir. Çoğu taş, idrar yaparken vücudunuzu terk eder. Ancak, bazen taşlar üreterde takılıp normal idrar akışını engelleyerek tıbbi belirtilere yolaçar. Taşlar böbrekten üretere düşmeyecek kadar büyük de olabilir. Her iki durumda da taşın çıkarılması için tedaviye ihtiyacınız olabilir.
Böbrek ve üreter taşları hakkındaki gerçekler
- Taş hastalığı sık görülür, toplumda her on kişiden birinde herhangi bir aşamada taş oluşur. Yaşamınız boyunca %5-10 taş oluşturma riskiniz vardır. Erkekler, kadınlardan 3 kat daha fazla sıklıkta taş oluşturur. Bu fark, yaşam tarzındaki ve diyetteki değişiklikler nedeniyle artık azalmaktadır. En çok 30 ile 50 yaş arasında taş oluşma ihtimali bulunur. Taş hastaları yaşamları boyunca bir defadan fazla taş oluşturur.
Kadın veya erkek olsun herkeste yaşamı boyunca taş oluşabilir. Vücudunuz idrar üretimi sırasında bir dengesizlik varsa taş oluşabilir. Taş oluşumu, ne kadar sıvı aldığınızla ve idrarınızda taş oluşumunu tetikleyen maddeler bulunup bulunmadığıyla bağlantılıdır. Taş oluşumunun başka sebepleri de bulunmaktadır. Bazı insanların taş oluşturma ihtimali daha fazladır.
Aşağıdaki unsurları taşıyorsanız siz de yüksek risk grubundasınız:
• Aile geçmişinde taş hastalığı olması
• Bruşit, ürik asit veya ürat taşı
• Üriner sistemdeki enfeksiyon nedeniyle oluşan taş
• Taş oluşumuna yatkınlık oluşturan genetik bir durum
• Üreterlerde daralma
• Üreter ile böbreğin birleşme noktasında darlık
Bazı ürolojik durumlar taş hastalığı riskini artırır:
• Medüller sünger böbrek (doğumsal bir böbrek hastalığı)
• Kist veya kalisiyel divertikül olarak adlandırılan durum
• Vezikoüreteral reflü (idrarın anormal bir şekilde üreter veya mesaneye geri akışı)
• Atnalı böbrek (doğumsal olarak böbreğin atnalı şeklinde olması)
• Üreterlerinizden birinde üreterosel olarak adlandırılan şişlik
• Nefrokalsinozis (böbreklerdeki çok fazla kalsiyum bulunması)
Diğer bazı durumlar taş hastalığı ile ilişkilidir.
Bunlar:
• Hiperparatiroidizm (paratiroid bezleriyle aşırı miktarda paratiroid hormonu üretimi)
• Gastointestinal hastalıklar (jejuno-ileal bypass, intestinal rezeksiyon, Crohn hastalığı, emilim bozukluğu durumları)
• Sarkoidozis
• Obesite
• Taş oluşumu ayrıca birçok ilaçla da ilişkilidir.
(Kaynak EAU- European Association of Urology)
Taş analizi
Elde edilen bütün taşlar Kimyasal ve Fiziksel özellkleri bakımında analiz edilmelidir. Hastanemizde tedavi gören tüm hastaların taşları analiz edilmektedir.
Metabolik değerlendirme
Taş oluşturma riskiniz yüksekse (taş sebepleri başlığına bakınız), doktorunuz metabolik değerlendirme yapacaktır. Bu değerlendirme, sizin hangi ek tedaviye ihtiyaç duyabileceğinizi belirleyen bir dizi kan ve idrar testidir. Metabolik değerlendirmenin bir parçası olarak doktorunuz sizden 24 saatlik 2 farklı dönemde idrar biriktirmenizi isteyecektir. Bu, taşınızın kendiliğinden düşmesinin veya tedavi ile çıkarılmasının yaklaşık 3 hafta sonrasında yapılır. İdrar miktarınızla birlikte idrarınızdaki değişik maddelerin miktarları da ölçülür. Testlerin sonuçlarına göre ilaç tedavisi görebilirsiniz. İlaç tedavisi genellikle hiçbir yan etki yapmaz veya çok az yan etkiye sebep olur. Ayrıca yaşam tarzı değişikliklerinizi dikkate almanıza yardımcı olur. İlaç tedavisine başladıktan 2-3 ay sonra doktorunuz, ilaç tedavisinin dozunun ayarlanması için başka bir idrar örneği alacaktır. Hastaların büyük kısmında tedavi, hastanın taşına göre yapılır. Aşağıda değişik taş tiplerini ve tekrarlamalarını önlemek için alınacak önlemleri okuyabilirsiniz.
Kalsiyum-okzalat taşları
Kalsiyum okzalat taşınız varsa, her zaman geçerli olmasa da taş oluşumu için yüksek risk taşıyabilirsiniz.
Taşınızın kalsiyum-okzalat taşı olduğu saptandıysa
• Okzalattan zengin gıdaları (örneğin pancar, bamya, ıspanak, İsveç pazısı, tatlı patates , çay, çikolata ve soya ürünleri) daha az yiyiniz
• Pürin bakımından zengin gıdaların tüketimini azaltınız
• Önerilen günlük C vitamini miktarından daha fazlasını almayınız
• Bütün durumlarda, kişisel tavsiyeler için doktorunuza danışınız
Eğer metabolik değerlendirmeniz daha fazla taş oluşumu için yüksek risk taşıdığınızı gösteriyorsa tekrar taş oluşması riskini azaltmaya yönelik ilaç tedavisi görebilirsiniz.
Kalsiyum-fosfat taşları
Kalsiyum-fosfat taşınız varsa, her zaman geçerli olmasa da taş oluşumu riskiniz yüksek olabilir. Göreceğiniz tedavi tipi, taşın oluşma sebebine göre değişir.
Ürik asit taşları
Ürik asit taşınız varsa daha fazla taş oluşumu riskiniz yüksektir. Pürin bakımından zengin gıdalardan daha az yiyerek, başka bir taş oluşumu riskini azaltabilirsiniz. Birtakım balık türlerinde (ringa balığı, midye, gümüş balığı, sardalya, hamsi), kırmızı et ve sakatatta (yürek, karaciğer, böbrek) yüksek seviyede pürin bulunur. İdrar pH’ınızı 6.2 ile 6.8 arasında tutabilmek için ilaç tedavisi göreceksiniz. Çubuk testleriyle idrarınızın pH’ını evde kolayca kontrol edebilirsiniz.
Amonyum ürat taşları
Amonyum ürat taşınız varsa tekrar oluşma riskiniz yüksektir ve idrar yolu enfeksiyonunuz da olabilir. Enfeksiyonun tedavisi için antibiyotik alırsınız ve idrar pH’ınızı 5.8 ile 6.2 arasında tutmak için ilaç tedavisine ihtiyacınız olabilir.
Strüvit ve enfeksiyon taşları
Strüvit veya enfeksiyon taşınız varsa daha fazla taş oluşumu riskiniz yüksektir. Enfeksiyonun tekrar oluşmaması için antibiyotik kullanma ihtiyacınız olabilir.
Sistin taşları
Sistin taşınız varsa, daha fazla taş oluşumu riskiniz yüksek olabilir. Günlük en az 3 litre idrar oluşturabilmeniz için yeterince sıvı almalısınız. Az tuzlu yemek, idrarınızdaki sistin seviyesini düşürecektir. İdrarınızın pH’ını 7.5 veya daha yükseğe çıkarabilmek için ilaç tedavisi alacaksınız. Tüm bunların ötesinde sistin seviyenizi düşürmek için ilaç tedavisine ihtiyacınız olabilir.
Diğer taşlar
Çok nadir görülen diğer taş tipleri de vardır. Doktorunuz sizin kişisel durumunuzu ve tedavi seçeneklerini sizinle görüşecektir.
Taş oluşumunun önlenmesi
Böbreğinde veya üreterinde taş bulunan bazı hastalar gelecekte daha fazla taş oluşturma riski taşırlar. Taşınız düştükten veya tedavi ile çıkarıldıktan sonra, doktorunuz tekrar taş oluşma riskinin yüksek olup olmadığını tespit edecektir. Bunun için taşınızı analiz etmesi gerekecektir. Ayrıca tedavi öncesi yapılan kan ve idrar testlerinizin sonuçları da doktorunuz tarafından değerlendirilecektir. Tekrar taş oluşma riskiniz düşükse, başka bir taş oluşumu riskini azaltmak için genel yaşam değişiklikleri yeterli olacaktır. Tekrar taş oluşturma riskiniz yüksekse doktorunuz metabolik değerlendirme (bakınız: metabolik değerlendirme başlığı), test sonuçlarına göre, önleyici tedbirler alınmasını veya başka testler yapılmasını önerecektir.
Taş oluşumunu önleyecek genel yaşam tarzı tavsiyeleri
Başka bir taş oluşumu riskiniz düşük olsa dahi doktorunuz veya hemşireniz size birtakım yaşam tarzı değişiklikleri yapmanızı tavsiye edecektir. Bu önlemler, başka bir taş oluşturma riskinizi azaltır ve genel olarak sağlığınızı iyileştirir.
Erişkinler için öneriler:
Daha fazla sıvı tüketin
• Her gün 2.5 ile 3 litre arası sıvı tüketiniz
• Sıvı alımınızı gün içine dengeli dağıtınız
• Su veya süt gibi nötr pH’lı içecekleri tercih ediniz
• İdrar miktarınızı gözetim altında tutunuz. Günlük 2-2.5 litre olmalıdır
• İdrarınızın rengini gözlemleyiniz. Zira açık renkte olması gerekir.
• Sıcak iklimde yaşıyorsanız veya yoğun fiziksel egzersiz yapıyorsanız daha fazla sıvı alınız. Sıvı kaybınızı dengelemeye yardımcı olacaktır.
Diyetinizi uyarlayın
Kişisel durumunuza göre doktorunuz diyetinizi uyarlama önerilerinde bulunabilir. Bunun öncelikle doktorunuzla görüşülmesi önemlidir.
• Dengeli ve çeşitlendirilmiş bir diyet uygulayınız.
• Bol miktarda sebze, lifli gıda ve meyve (özellikle turunçgiller) yiyiniz
• Yumurta, mercimek, beyaz pirinç, soyulmuş elma, üzüm, karnıbahar, kabak gibi düşük okzalat içeren gıdaları daha fazla yemeye çalışınız.
• Diyetinizin yeterli kalsiyum içerdiğinden emin olunuz (günlük yaklaşık 1,000 miligrama denk gelmelidir). Ancak kalsiyum destek ürünleri konusunda dikkatli olunuz ve doktor veya hemşirenizin tavsiyelerini alınız.
• Diyetinizdeki tuz miktarını azaltınız (günde 3-5 gr’ı aşmamalıdır).
• Özellikle genç hayvan etinde bol olan hayvansal proteini çok fazla almayınız. Bunun yerine karnıbahar ve bezelyede bulunan sebze proteini alınız.
Tedavi
Size böbrek veya üreter taşı tanısı konulmuş ise;
Farklı tedavi seçenekleri doktorunuz ile birlikte konuşabilirsiniz. Birlikte sizin için en doğru yönteme karar verebilirsiniz.
Tedavi seçiminde etkili olan faktörler:
• Belirtileriniz
• Taşın özellikleri
• Tıbbi geçmişiniz
• Hastanenizde uygulanan tedavi yöntemi ve doktorunuzun tecrübesi
• Kendi kişisel tercihleriniz ve değerleriniz
Bütün taşlar tedavi gerektirmez. Eğer taşınız rahatsızlığa neden oluyorsa ve doğal yollarla idrardan düşmüyorsa tedaviye ihtiyacınız var demektir. Önceden mevcut tıbbi hastalıklarınız varsa da doktorunuz tedavi önerisinde bulunabilir. Acil ve acil olmayan durumlar için farklı tedavi yöntemleri vardır.
Acil durumların tedavisi
Akut renal kolik Renal kolik, taşın üreteri tıkaması sonucu oluşan ani ve ağrılı bir durumdur. Ağrıyı gidermek için mümkün olan en kısa zamanda aile hekiminize veya en yakın acil müdahale birimine başvurunuz. Ağrı, genellikle tablet veya fitil formunda alınabilen NSAID’lerle (steroid olmayan anti-enflamatuar ilaçlar) dindirilir. Eğer bu ilk tedavi aşaması işe yaramazsa opioid isimli güçlü ağrı kesiciler kullanılabilir. Bu ilaçlar genellikle damar içine enjekte edilir. Opioid’lerin dezavantajı ise mide bulantısı yapabilecek olmalarıdır. Nadir de olsa bazen ilaçlar işe yaramamaktadır. Böyle durumlarda doktorunuzun idrarı böbrekten süzmesi gerekebilir. Buna dekompresyon denir.
İki farklı dekompresyon yöntemi vardır:
• Üretranız üzerinden üreterinizin içine üreteral JJstenti yerleştirilmesiyle (Şekil-1)
• Ciltten böbreğe doğrudan perkütan nefrostomi tüpü konulması (Şekil-2 )
.jpg)
Her iki yöntem de eşit düzeyde etkilidir.
Tıkanmış ve enfekte olmuş böbrek
Eğer renal kolikle birlikte ateşiniz de varsa veya olağan olmayan bir yorgunluk hissediyorsanız derhal en yakın bir üroloji kliniğine başvurmalısınız. Kan ve idrar testleri yapılarak böbrekte tıkanma ve enfeksiyon olup olmadığı kontrol edilir. Eğer böyle bir durum sözkonusuysa böbreğinizdeki basıncın düşürülmesi için derhal dekompresyona ihtiyacınız olacaktır. Dekompresyonun ardından enfeksiyonu gidermek için antibiyotik alacaksınız. Taşınızı uzaklaştıracak tedavi ancak bu enfeksiyon giderildikten sonra yapılabilir.
Acil olmayan durumların tedavisi
Sizi rahatsız etmeyen böbrek veya üreter taşınız varsa genellikle tedavi görmezsiniz. Doktorunuz durumunuzun daha kötüye gitmediğinden emin olmak için düzenli kontrol muayeneleri yapmak üzere size randevu verir. Taşınızın idrarla atılması muhtemelse doktorunuz, süreci kolaylaştırmak amacıyla birtakım ilaçları reçete edebilir. Buna konservatif tedavi denir. Taşınız büyümeye devam ediyorsa, sık ve şiddetli ağrı yapıyorsa aktif tedavi görmeniz gerekir.
Konservatif taş tedavisi
Çoğu böbrek ve üreter taşı, işeme esnasında kendiliğinden vücudu terkeder. Ancak taşın yerine ve boyutuna bağlı olarak atılması belirli bir zaman alacaktır. Taş hareket ettiği zaman renal kolik şeklinde ağrılarınız olabilir. Taşınız çok küçükse %95 ihtimalle 6 hafta içerisinde kendiliğinden atılabilir.
Aklınızda kalsın:
• Taş, mesaneye ne kadar yakınsa atılma şansı o kadar çoktur
• Taş ne kadar büyükse atılma şansı o kadar azdır.
Medikal Ekspulsif Terapi
Doktorunuz taşın hızlı atılmasını sağlamak ve hareket ederken ağrıyı sınırlamak amaçlı ilaçları (alfa-bloker veya nifedipin olarak isimlendirilir) reçete edebilir. Medikal Ekspulsif Terapi (MET) olarak adlandırılan bu işlem, en çok üreter taşlarında etkilidir. Alfa blokerler, taşın atılması için üretilmiş ilaçlar değildir fakat taşın geçişine yardımcı olurlar. Eğer MET’i istiyorsanız, kullanacağınız ilaçların muhtemel yan etkilerini doktorunuz sizinle konuşacaktır. MET sırasında doktorunuza, kendisinin tavsiye edeceği sıklıkta düzenli olarak görünmeniz gerekir. Doktorunuzun taşın hareket edip etmediğini ve böbreklerinizin düzenli çalışıp çalışmadığını kontrol etmesi gerekir. Eğer çok fazla ağrınız varsa, enfeksiyonunuz varsa veya böbrek fonksiyonlarınızda bozulma varsa MET, doğru bir tercih olmaz. Doktorunuz bu durumlarda diğer tedavi seçeneklerini önerecektir.
Taşın çözülmesi
Eğer ürik asit taşınız varsa, taşınızı çözmek mümkün olabilmektedir. Bu da idrarınızın pH değerini artırarak asidik halden alkali hale getirerek yapılır. Bunun için genellikle alkalin sitrat veya sodyum bikarbonat gibi ağızdan kullanılan ilaçlar reçete edilir. 7.0-7.2 arasındaki pH-düzeyinde taş, boyut olarak küçülür ve sonunda tamamen çözülebilir. İdrar pH’ınızı evde basit bir ölçüm çubuğu kullanarak ölçebilirsiniz.
Aktif taş tedavisi
Böbrek ve üreter taşları, birtakım belirtilere yol açması halinde tedavi edilmelidir. Eğer herhangi bir tıbbi belirtiniz yoksa aşağıdaki durumlarda da tedavi uygulanabilir:
• Taş büyümeye devam ediyorsa,
• Başka bir taş oluşturma riskiniz yüksekse (bakınız; metabolik değerlendirme başlığı),
• Enfeksiyonunuz varsa,
• Taşınız çok büyükse,
• Aktif tedaviyi tercih ediyorsanız.
Doktorunuz aşağıdaki durumlarda üreterdeki taşın çıkarılmasını önerebilir:
• İdrar yolundan geçemeyecek kadar büyük görünü- yorsa,
• İlaç tedavisi görmenize rağmen ağrılarınız devam ediyorsa,
• Böbrek fonksiyonlarınız durmuş veya bozulmuşsa.
Taşları aktif olarak uzaklaştırmanın 3 yolu vardır: şok dalga ile taş kırma (ESWL), üreteroskopi (URS) ve perkütan nefrolitotomi (PNL). Her işlemin avantaj ve dezavantajları vardır. Burada önemli olan tıbbi belirtileriniz ve test sonuçlarınız hakkında doktorunuzla konuşup, size en uygun tedaviyi seçebilmektir.
(Kaynak EAU- European Association of Urology)
Şok dalgalarıyla taş kırma (ESWL)
ESWL, vücut dışından taşları kıran bir makine ile yapılır. Taş kırmak için odaklanmış şok dalgaları (kısa sinyalli yüksek enerjili ses dalgaları) deriden taşa iletilir. Taş, şok dalgalarının enerjisini emer ve küçük parçalara ayrılır. Parçacıklar daha sonra idrar yoluyla atılır (Şekil 1). ESWL yöntemi, hastaların %90’ından fazlası için uygundur. Ancak yöntemin başarısı, taşın nitelikleri ve vücut yapısı gibi birkaç faktöre bağlıdır.
Şekil 1: Odaklanmış şok dalgaları, taşı parçacıklara ayırır
ESWL nasıl uygulanır?
Vücudunuzun yan kısmı şok-dalga üretici cihaza doğru konumlanacak şekilde müdahale masasına uzanırsınız (Şekil 2). Taşınızın tam konumu, ultrason veya röntgen ile saptanır.
Şekil 5: ESWL makinesi.
İşlem sırasında şok dalgalarının küçük patlama sesine benzeyen sesini duyabileceksiniz. Doktorunuz işleme düşük yoğunluk seviyelerinden başlayacak ve yavaş yavaş dalgaların gücünü artıracaktır. Bu işlem için anesteziye gerek yoktur fakat işlem sırasında ağrı hissetmemeniz için ağrı kesici ilaçlar alacaksınız. SWL işlemi yaklaşık 30-45 dakika sürer. Eğer taşınızın boyutu büyükse taşınızın tamamının kırılması için birkaç seans yaptırmanız gerekebilir.
Hangi durumlarda ESWL önerilmez?
ESWL, fiziksel durumunuz veya taşın yapısı ile ilgili bazı durumlarda kontrendikasyon gösterir.
Aşağıdaki durumlarda ESWL önerilmez:
• Gebelik
• Yüksek kanama riski
• Kontrol altında tutulmayan enfeksiyon
• Kontrolsüz yüksek tansiyon
• Taşa ulaşmayı zorlaştıran fiziki yapı
• Anevrizma
• Taşın alt kısmında veya mesanede, idrar yolllarında anatomik tıkanıklık
• Taşın çok sert olması (örneğin sistin taşı)
• Taşın boyutu ve yeri nedeniyle atılamaması
Tedavi sonrasında taşlardan tamamen arınmış mı olacağım?
Hayır. ESWL taşlarınızı küçük parçalara ayırır. Bu parçacıklar, ESWL’yi takip eden günlerde veya
haftalarda kendiliğinden atılır. Taş parçacıklarını atmak için MET alabilirsiniz.
MET: Medikal ekspulsif tedavi [doktorunuzun sizin taşınızın kolay düşmesini sağlamak için vereceği ilaçlar.]
ESWL öncesi nasıl hazırlık yapmalıyım?
Doktorunuz işleme nasıl hazırlık yapmanız gerektiğini detaylı bir şekilde anlatacaktır. Kanın pıhtılaşmasını önleyici bir ilaç [ aspirin, coraspin, babyprin, coumadin, xarelta] kullanıyorsanız ilacı kesip kesmeyeceğinizi doktorunuza danışınız. İşlemden önceki 4 saat boyunca hiçbir şey yemeyiniz.
Ne kadar zaman sonra normal günlük faaliyetlerime geri dönebilirim?
Genel olarak tedavinin hemen ardındangünlük yaşantınıza dönebilirsiniz. Ancak işlemin yapıldığı gün biraz dinlenmeye özen gösteriniz. Eğer ağrınızı kesmek veya kendinizi sakinleştirmek amacıyla ilaç kullandıysanız işlemi takip eden 24 saat içerisinde otomobil veya herhangi bir motorlu araç kullanmayınız. Eğer hiçbir ağrınız yoksa taş parçacıklarının atılması için normalden fazla sıvı tüketmeniz çok önemlidir. Günde 2 litreden daha fazla sıvı tüketmeye çalışınız. Eğer renal koliğiniz varsa ne kadar sıvı tüketmeniz gerektiğini doktorunuza danışınız. İşlemden sonraki 24 saat içerisinde alkol kullanmayınız.
Taş analizi için gereken taş parçacıklarını alabilmek için idrarınızı süzmeniz gerekir.
Doktorunuz, ESWL işlemi sonrasındaki ilk hafta içerisinde yapmanız gereken ziyaretlere dair size bir
çizelge verecektir.
Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye başvurunuz:
• Ateşiniz çıkarsa
• Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz
• İşlemden iki gün sonra idrarınızdan kan gelmeye devam ediyorsa
ESWL’nin avantajları
• Düşük komplikasyon riski
• Anestezi gerektirmemesi
ESWL’nin dezavantajları
• Taşınız çıkarılmıyor. Bunun yerine sonraki günlerde veya haftalarda taş parçacıkları düşerek renal koliğe sebep olabilir.
• Büyük taşlarda birden çok seansa gereksinim duyulabilirsiniz.
Üreteroskopi (URS) Semirigid/Fleksible
URS, küçük çaplı bir endoskop aletiyle yapılan tedavi türüdür. Taş tek bir işlemle tespit edilebilir ve çıkarılabilir. URS yaygın kullanılır, başarı oranı yüksektir ve kompliksyon riski düşüktür.
URS operasyonu nasıl yapılır?
URS operasyonu için genel veya spinal anestezi alacaksınız. Siz anestezi altındayken doktorunuz endoskop ile vücudunuzda herhangi bir kesi yapmaksızın üretradan geçerek mesanenize ulaşır. Taşın yerine göre sert(semirigid) veya esnek(fleksible) üreteroskop kullanılır. Esnek üreteroskop doktorunuzun böbrekteki hemen hemen her noktaya ulaşabilmesine olanak sağlar.
Ne zaman URS’yi düşünmeliyim?
Eğer taşınız çok büyük değilse (genellikle 2 cm altı) URS, ESWL’nin alternatifidir. Her ne kadar URS, ESWL’ye göre daha invaziv olsa da ve anestezi gerektirse de böbrek ve üreter taşları için güvenli ve etkili bir tedavi seçeneğidir. İşlem sırasında taş parçacıkları çıkarıldığı için bunları daha sonra atmak zorunda kalmazsınız. Doktorunuz sizin durumunuza göre ESWL ile URS arasındaki farkları size açıklayacaktır.
Ne zaman URS önerilmez?
URS’nin kontrendikasyon gösterdiği çok az durum vardır. Eğer durumunuz anestezi almaya uygunsa ve tedavi edilmemiş bir idrar yolu enfeksiyonunuz yoksa URS, neredeyse her hastaya uygulanabilir. URS, kan sulandırıcı ilaçların kullanımı kesilmeden de yapılabilir. Ancak kişisel durumunuzu doktorunuzla görüşmeniz her zaman önemlidir.
Ameliyata nasıl hazırlanabilirim?
Doktorunuz operasyon için nasıl hazırlanılacağını size ayrıntılı olarak anlatacaktır. Anesteziye hazırlık açısından operasyondan önceki 6-8 saat içinde yemek, içmek, sigara kullanmak yasaktır.
Günlük olağan faaliyetlerime dönmem ne kadar zaman alacaktır?
Genellikle ameliyattan 1 gün sonra taburcu olabilir ve olağan günlük faaliyetlerinize dönebilirsiniz. İdrarınız birkaç gün kanlı gelebilir. Eğer işlem sırasında JJ stenti konulduysa, idrar akışınız tekrar normale döndüğünde doktorunuz bunu çıkaracaktır. Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye geri dönmeniz gerekir:
• Ateşiniz çıkarsa
• Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz.
URS’nin avantajları
• Taşın hemen çıkarılması
• Düşük komplikasyon riski
URS’nin dezavantajları
• Anestezi gerektirmesi
• Az da olsa üreteri yaralama riski
Şekil 1: Esnek(fleksible) üreteroskop, doktorunuzun böbreğin içinde neredeyse her noktaya ulaşabilmesine imkan verir.
Şekil 2: Sepet kullanılarak taş, üreterden dışarı çekilir.
Mini-Micro Perkütan nefrolitotomi (PCNL)
PCNL, büyük taşların doğrudan böbrekten çıkarıldığı bir ameliyattır. Çok büyük taşların dahi tek bir seansta böbrekten çıkarılması avantajıdır.
PCNL nasıl yapılır?
PCNL, genel anestezi altında gerçekleştirilir. Siz genel anestezi altındayken, doktorunuz böbreğe ciltten bir iğne ile delik açar. Bu delik nefroskopun girebileceği kadar genişletilir. Taşın boyutuna göre ya tam parça halinde çıkarılır ya da önce küçük parçalara ayrılır. Taşların parçacıklara ayrılması işlemi lazer, ultrason veya pnömotik (havalı çekiç gibi çalışır) taş kırma makineleri ile yapılır. Bu noktada bütün taş parçacıkları dışarı alınır. Bazen idrarın böbrekten çıkmasını sağlamak amacıyla JJ-stenti veya perkütan nefrostomi tüpü yerleştirilir.
.jpg)
PCNL öncesi nasıl hazırlanmalıyım?
Ameliyata nasıl bir hazırlık yapacağınızı doktorunuz size anlatacaktır. Genel anesteziye hazırlık açısından operasyondan önceki 6-8 saat içinde yemek, içmek, sigara kullanmak yasaktır.
Günlük olağan faaliyetlerime dönmem ne kadar zaman alır?
PCNL sonrasında birkaç gün hastanede kalırsınız. Perkütan nefrostomi tüpünüz varsa doktor veya hemşire tarafından tüpünüz çıkarıldıktan sonra taburcu edilirsiniz. İlk birkaç gün idrarınız biraz kanlı olabilir. Operasyondan sonraki ilk iki hafta fiziki egzersiz yapmayınız.
Aşağıdaki durumlarda derhal hastaneye geri dönmeniz gerekir;
• Ateşiniz çıkarsa
• Böbreğinizde veya böğrünüzde ağrı hissederseniz
• Ameliyattan bir hafta sonra hala idrarınızda kan varsa
PCNL’nin avantajları
• Çok büyük taşlar dahi tek bir ameliyatla tamamen çıkarılabilir
PCNL’nin dezavantajları
• Genel anestezi gerektirir
• Ciltte mini PCNL yapıldı ile 5-6mm, Standard PCNL yapıldı ise 8-9mm iz bırakır.
• Hastanede daha uzun süre kalış[ ortalama 2 gün.]
